Windows 10 - bewaak de staat van de harddisk

Linux servers en desktop systemen zijn meestal standaard voorzien van een mechanisme wat de beheerder waarschuwt in geval van een niet meer volledig correct werkende harddisk. De beheerder krijgt een melding via het desktop notificatiesysteem en/of het email systeem wat een waarschuwing stuurt dat er iets aan de hand is met een van de harddisks.

Op het moment dat een dergelijke waarschuwing binnenkomt is het zaak zo spoedig mogelijk een back up te maken van alle belangrijke op de harddisk aanwezige bestanden, zoals documenten, foto's, video's enzovoort. Eventueel kan er een kopie of image gemaakt worden met bijvoorbeeld een programma als Clonezilla en Rsync. Daarna kan de disk uitgebreid getest worden om vast te stellen wat er precies aan de hand is. Aan de hand van de uitslag van de test kan er besloten worden om de harddisk wel of niet te vervangen.

Windows 10 systemen zijn in de meeste gevallen niet voorzien van een dergelijk waarschuwingsmechanisme.

Ongeveer 25% van de consumenten reparaties die hier binnenkomt betreft een Windows systeem met defecte harddisk met af en toe dramatische gevolgen. Met dat laatste bedoel ik een defecte harddisk met belangrijke documenten of foto's en video's van emotionele waarde. Een back up is nooit gemaakt en data recovery kan in sommige gevallen erg duur zijn, of in het ergste geval, niet meer mogelijk.

Er bestaan diverse zogenaamde smartmonitor tools. Een smartmonitor tool is een tool die de betrouwbaarheid van de harddisk bewaakt en de beheerder een melding geeft wanneer de staat van de harddisk gebrekkig wordt. De meeste tools zijn commercieel, wat betekend dat er jaarlijks terugkerende licentiekosten betaald moet worden. Er zijn ook een paar gratis open source projecten voor Windows. Een van deze projecten is gebaseerd op de Smartmontools gebruikt onder Linux.

Als test heb ik deze tool geïnstalleerd op een Windows 10 test machine. Ik ga er vanuit dat deze tool ook werkt onder andere Windows systemen (Windows 7, Windows 8.1, etc.).
Hieronder een beschrijving van de installatie onder Windows 10.


Waarschuwing!/Disclaimer!

Mocht je besluiten deze software zelf te installeren:
Advies: Maak een back up van alle belangrijke bestanden.
Maak eventueel een systeem back up voor je aan de slag gaat met de installatie.
Mocht de installatie jouw systeem onbruikbaar maken, breken, of wat dan ook.
Ik neem geen enkele verantwoordelijkheid!

Lees eerst het hele artikel inclusief het "vraag en antwoord" gedeelte onderaan voordat je met installeren begint.

Technische informatie

Het gaat in het kader van dit artikel helaas te ver om uitgebreide technische informatie te geven over de werking van de smartmontool‑win tool, het uitlezen van S.M.A.R.T data en werking van een hdd (mechanische harddisk) of ssd (solid state drive, oftewel niet mechanische harddisk). Ik beperk dit artikel met informatie over de installatie en configuratie.
Mocht je geïnteresseerd zijn, hieronder enkele links met meer informatie:
Wikipedia globale uitleg over S.M.A.R.T
Wikipedia uitleg over de werking van de mechanische harde schijf (hdd)
Wikipedia uitleg over de werking van de solid state drive (ssd)


Download, installatie en configuratie

Download van de smartmontools‑win kan vanaf de site van de maintainer http://www.netpower.fr/smartmontools‑win.
Je kunt kiezen uit "Binaire stable" en "Binaire dev". Wij kiezen voor de "Binaire stable", de "Binaire dev" is een test versie en kan problemen geven. Klik op Binaire Stable: smartmontools‑win‑6.5‑1.exe en download dit bestand naar een locatie op de harddisk.


website smartmontools windows

Open Windows verkenner en zoek het gedownloade bestand op. Tenzij je zelf anders hebt aangegeven zal het bestand zich in de map "Downloads" bevinden. Dubbelklik op het bestand en de installatie zal beginnen.


Windows verkener

Installatie

Dubbelklik op het bestand, het volgende scherm zal verschijnen.

installatie smartmontools eerste stap

Neem even de tijd om te lezen. Klik op "uitvoeren" om verder te gaan.

Onderstaand scherm zal verschijnen.

installatie smartmontools tweede stap

Neem even de tijd om te lezen. Klik desgewenst op "meer details weergeven". Klik op "ja" om verder te gaan.

Het volgende scherm zal verschijnen.

installatie smartmontools derde stap

Selecteer de taal die jou het best ligt en klik om verder te gaan.

Onderstaand scherm zal verschijnen.

installatie smartmontools vijfde stap

Hier kun kiezen welke onderdelen je wel of niet wilt installeren.
Scrol op en neer om alle mogelijkheden te bekijken.
Ik heb alle opties aangevinkt.
Ben je niet zeker of twijfel je accepteer dan de standaard aangeboden opties.
Klik op "next".

Het volgende scherm zal verschijnen.

installatie smartmontools zesde stap

Lees de informatie in dit scherm even door. Ben je tevreden klik dan op "Install".

Configuratie

Na geklikt te hebben op "Install" verschijnt onderstaand scherm. Bekijk het even. Ik zal onderaan het scherm proberen zo duidelijk mogelijk de aangeboden opties uit te leggen. Deze opties zijn na de volledige installatie altijd weer aan te passen.

configutatie smartmontools eerste stap

Het kader "Drive Detection". Ben je niet bekend met de in Linux gebruikte benaming conventies voor harddisks selecteer dan "Detect Drive". Het programma detecteert en selecteert dan zelf de aanwezige disks.

Het kader "Long self‑test". Hier kun je kiezen om het programma automatisch op een door jou gekozen uur en door jou gekozen dag(en) een lang durende en zeer grondige harddisk test te laten uitvoeren . Hou er rekening mee dat de test op een enkele harddisk twee uur of meer tijd in beslag kan nemen en dat het uitlezen van de testresultaten niet makkelijk en niet erg gebruikersvriendelijk is. In de meeste gevallen is een dergelijke test niet nodig. Tenzij je weet wat je doet is het beter alle vinkjes te verwijderen. Je schakelt daarmee de planning van lange testen uit.

Het kader "Short self‑test". Hier kun je kiezen om het programma automatisch op een door jou gekozen uur en door jou gekozen dag(en) een korte test van ongeveer 2 minuten te laten uitvoeren. Ook hier geldt; het uitlezen van een test is niet makkelijk en niet erg gebruikersvriendelijk. Tenzij je weet wat je doet is het beter alle vinkjes te verwijderen. Je schakelt daarmee de planning van korte testen uit. Beter is het om pas te testen op het moment dat er een vermoeden is dat er iets aan de hand is met de harddisk. De smartd daemon van smartmontools‑win (de harddisk(s) monitor) bewaakt de harddisk(s) ongeacht of er tests gepland zijn.

Het kader "Attribute checks". Voorzie hier alle vakjes van een vinkje. Het is altijd mogelijk om later wijzigingen aan te brengen.


Scrol verder naar onderen (scrolbar rechter kant). Je krijgt een scherm zoals hieronder te zien met nog meer opties. Onderaan de afbeelding zal ik proberen deze opties uit te leggen.

configutatie smartmontools tweede stap

Het kader "Energie saving". In het eerste witte kader kun je selecteren wanneer een geplande harddisk test niet mag worden uitgevoerd. Bekijk de opties. Het gaat hier om de staat van de harddisk, niet de computer. Ik heb hier "sleep" geselecteerd (standaard geselecteerd).

Mocht je "Long self‑test" of "Short self‑test" hebben geselecteerd dan kun je in het tweede witte kader aangeven wanneer het programma een geforceerde test uitvoert direct na het opstarten van het systeem omdat het een of meerdere geplande tests heeft gemist (bijv. omdat het systeem uitstond). Er is geen echte wijsheid. Als je veel belang hecht aan de testen vul hier dan een laag nummer in. Als je weinig belang hecht aan de testen vul dan een hoger nummer in. Ik heb hier 7 ingevuld.

Het kader "Email alert options". Laat de vinkjes hier staan. Het installatie programma bepaald zelf of dit wel of niet van toepassing is.

Als je bovenstaande stappen hebt uitgevoerd klik dan op "Save changes & relaunch smartd service".
Je krijgt een pop‑up te zien met informatie, druk op oké en klik op exit.


Het volgende scherm zal verschijnen.

configutatie smartmontools derde stap

Het kader "Alert message". Dit is de waarschuwing die je te zien krijgt mocht de smartd daemon een harddisk defect detecteren. Laat dit staan of pas dit aan met een eigen bericht. Bijvoorbeeld: WAARSCHUWING: Een van de harddisks geeft een SMART error. Maak een back up, contacteer een computertechnicus en laat de harddisk testen.

Het kader "Email alert settings". Stel je er prijs op dat smartmontools‑win een email stuurt op het moment dat de smartd daemon een harddisk defect detecteert vul hier dan de gegevens van je email account in. In de vakken "Source email address" en "Destination email addess" kun je eventueel hetzelfde email adres gebruiken. In de meeste gevallen zul je hier ook Server, Port, Username, Password, en Security, moeten invullen. Deze gegevens kun je vinden op de site van je email provider. Als je het vakje "Compress logs before sending" leeg laat krijg je een mailtje met een hoop, voor veel mensen onbegrijpelijke informatie toegestuurd. Deze informatie is wel nuttig voor een computertechnicus. Als je het vakje "Compress logs before sending" aanvinkt dan krijg je deze informatie in de vorm van een Gzip bestand per email toegestuurd.

Het onderste kader "Send local alerts on screen". Vink dit vakje aan! Het zorgt ervoor dat je een notificatie op je desktop te zien krijgt als de smartd daemon een harddisk defect detecteert.

Heb je alle gegevens ingevuld klik dan op "Save & Trigger test alert". Als alles goed is geconfigureerd krijg je nu een test pop‑up. Heb je email gegevens ingevuld dan zul je een email toegestuurd krijgen. Krijg je geen email dan is het mogelijk dat de email gegevens niet juist zijn ingevuld (dat gebeurde mij). Check de email gegevens, pas deze aan, en probeer het opnieuw.

Is alles goed gegaan klik dan op "Save en exit" en sluit eventueel openstaande pop‑ups. Een reboot is strikt gezien niet noodzakelijk maar wel verstandig. Smartmontools‑win is nu geconfigureerd en je zult een waarschuwing krijgen mocht de smartd daemon een harddisk defect detecteren.



Vraag en antwoord

Tijdens de installatie krijg ik constant een "Command promt Window" te zien. Wat moet ik hiermee?

Laat dit staan. Het verdwijnt vanzelf zodra de installatie is voltooit.

Waarom smartmontools‑win en niet iets anders?

De smartmontools hebben hun nut onder Linux al meer dan 15 jaar bewezen. Ik heb er erg goede ervaringen mee. Smartmontools is niet alleen gratis maar ook open‑source, d.w.z. iedereen kan de broncode inspecteren op fouten, beveiligingslekken en, nog belangrijker, inspecteren of de makers niet stiekem spyware of malware in de broncode hebben verwerkt. Dit is bij closed‑source (Windows en veel programma's die onder Windows draaien) helaas niet mogelijk.

Zijn er nog meer van dergelijke tools voor Windows?

Kijk hier: Wikipedia Comparison of S.M.A.R.T. tools

Als ik op het Internet zoek naar een dergelijke tool kom ik voornamelijk CrystalDiskInfo tegen.

CrystalDiskInfo is een goed gratis open‑source programma, redelijk gedocumenteerd. Ik heb persoonlijk geen voorkeur. Installeer wat jou het beste ligt.

Hoe kan ik de instellingen na de installatie aanpassen?

Bekijk de afbeelding hieronder.

vraag een
Klik op het Windows logo, scrol naar de "s". Vouw de map smartmontools open.
Klik met de rechter muisknop op dat wat je wilt aanpassen (Reconfigure).
Klik op meer. Klik op "Als Administrator uitvoeren".
Smartmontools‑win heeft al een paar keer een waarschuwing gegeven. En nu?

Contacteer een computertechnicus. Maak een back up van alle belangrijke documenten. Maak eventueel een back up van het hele systeem. Test de harddisk of laat deze testen.

Hoe weet ik of de smartd daemon draait? Ik hoor of zie helemaal niets van het programma.

Samrtmontools‑win is zo geconfigureerd dat het op de achtergrond draait als een service. Tenzij er iets mis is met een harddisk laat het programma zelden iets van zich horen. Als alles correct is geconfigureerd dan stuurt het programma op elke 1e van de maand om 12:00 uur een test pop‑up en, indien geconfigureerd, een email. D.w.z. op 1 jan. 12:00 uur, op 1 febr. 12:00 uur, enzovoort. Voorwaarde is wel dat de computer op dat moment aanstaat én op netstroom draait. Zo niet dan wordt er geen test uitgevoerd.
Mocht je nog twijfelen: open Taakbeheer (CTRL+SHIFT+ESC) kijk onder "Processen" en zoek naar "SMART Disk monitoring daemon".

Wat is de polling frequentie van de smartd daemon en kan ik deze data bekijken?

De smartd daemon leest elke 30 minuten de harddisks smart data uit. Veranderingen in smart data wordt weggeschreven in de logboeken (eventvwr.exe). Veranderingen in smart data is normaal en heeft in de meeste gevallen niets te betekenen.
Data is als volgt te bekijken: open logboeken (eventvwr.exe), vouw aan de linkerkant "Windows logboeken" uit, klik op "Toepassingen" zoek in het midden bovenste kader naar "Smartd". Overige informatie zoals smartd pop‑ups e.d. is te vinden onder "Windows‑logboeken" > "systeem". Gebruik eventueel de logboeken zoekfunctie in het rechter kolom en zoek op smartd.

De emails die smartmontools-win stuurt bevatten steeds meer informatie.

Nieuwe informatie wordt onderaan de emails weggeschreven. Ik heb geen log-rotatie waargenomen. Je kunt met een schone lei beginnen door smart.log leeg te maken.

Open een opdrachtprompt (cmd.exe) als Administrator.
Cd naar de root directory (c:\) en voer het volgende commando uit.

C:\>break > "Program Files\smartmontools for Windows\bin\smart.log"

(Powershell equivalent: Clear-Content)
De volgende keer dat smartmontools‑win een email stuurt bevat het mailtje alleen de informatie van de laatste test of gevonden harddisk defecten.

Als ik met de rechter muisknop in verkenner op een van mijn drives klik heb ik de mogelijkheid om "Execute long SMART test" en "Execute short SMART test" uit te voeren. Als ik een van de testen selecteer opent er een command prompt window met informatie. En nu?

Noteer de datum en tijd wanneer smartctl denkt de test te hebben uitgevoerd (Test will complete after...). Druk eventueel op "enter". Het scherm zal verdwijnen. Na de verstreken tijd: open een opdrachtprompt (cmd.exe) als Administrator en cd vanaf c:\ naar de volgende directory.

cd "Program Files\smartmontools for Windows\bin\"

Voer het volgende commando uit (vervang c: voor de drive die je hebt getest):

smartctl.exe -l selftest c:

Je krijgt nu iets te zien als:

smartctl 6.5 2016-05-07 r4318 [x86_64-w64-mingw32-win10] (sf-6.5-1)
Copyright (C) 2002-16, Bruce Allen, Christian Franke, www.smartmontools.org

=== START OF READ SMART DATA SECTION ===
SMART Self-test log structure revision number 1
Num Test_Description Status Remaining LifeTime(hours) LBA_of_first_error
# 1 Short offline Completed without error 00% 15745 -
# 2 Short offline Completed without error 00% 15744 -
# 3 Extended offline Aborted by host 40% 15740 -
# 4 Short offline Completed without error 00% 15739 -
[enzovoort...]

"# 1" betreft de laatst uitgevoerde test.
"Completed without error" betekend geen defecten gevonden.
"00%" betekend dat de test volledig is uitgevoerd. Mocht hier iets anders staan dan betekend dat dat de test nog gaande is, afgebroken is of dat er defecten zijn gevonden en nadere inspectie uitgevoerd moet worden.
"15745" Geeft het aantal uren aan dat de drive volgens smartctl heeft gedraaid.

Ik heb tijdens de installatie aangegeven dat er automatisch tests worden uitgevoerd. Hoe kan ik de test resultaten bekijken?

Zie de vorige vraag.

Waar kan ik meer informatie vinden over smartmontools‑win?

Smartmontools‑win is bijna niet gedocumenteerd vandaar dit artikel. Smartmontools‑win bestaat uit een aantal gebundelde programma's die individueel wel gedocumenteerd zijn. Smartmontools zelf (incl. de Windows versie) is wel zeer goed gedocumenteerd. Informatie kun je vinden op https://www.smartmontools.org/

Hoe verwijder ik smartmontools-win?

Dit is afhankelijk van de gebruikte Windows versie. Op mijn test machine (Windows 10 versie 1709). Klik op start (Windows logo links onder), klik op Instellingen (de knop met het tandwiel), klik in het venster dat verschijnt op Apps > Apps en onderdelen, klik op Smartmontools‑win, klik op verwijderen.
Als alternatief; klik op start, scrol naar de "s". Vouw de map smartmontools uit. klik op uninstall Smartmonitor.

In hoeverre is de auteur van dit artikel betrokken bij smartmontools‑win?

Ik ben niet betrokken bij de ontwikkeling van smartmontools‑win of de andere tools gebruikt bij smartmontools‑win.

Wat als ikzelf nog een vraag heb?

Je bent welkom. Onderstaand, aan het einde van deze pagina vindt je contact informatie. Gebruik het contactformulier of email adres. Hou er rekening mee dat het enkele dagen kan duren voordat je antwoord krijgt.